fenomena bentuk sombong di masyarakat sesuai pendapat gus baha

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيــمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، حَمْدًا يَلِيقُ بِجَلَالِ وَجْهِهِ الْكَرِيمِ وَعَظِيمِ سُلْطَانِهِ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، نَبِيُّ الرَّحْمَةِ وَسَيِّدُ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ. صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا. أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللهِ، أُوْصِيْكُمْ وَنَفْسِيْ بِتَقْوَى اللهِ فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُوْنَ. قَالَ اللهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ الْكَرِيمِ: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ. *Assalamu’alaikum Wr. Wb.* *Saderek-saderek kaum muslimin, ingkang tansah dipunrahmati dening Allah Swt.* Puji syukur wonten ngarsanipun Allah Swt., ingkang menika ing dinten ingkang mulya menika, kita saged kempal wonten panggenan ingkang berkah menika, nglakoni kewajiban shalat Jumat. Mugi-mugi saben lampah kita, saben ambegan kita, dipuncatet minangka amal sahe wonten ngarsanipun Allah Swt. Para rawuh ingkang tansah dipunrahmati, menapa ingkang sampun dipunjanjekaken dening Allah Swt. menika gesang wonten alam dunya, menika namung titipan sakwetara. Ingkang langgeng menika namung alam akhirat. Kula lan panjenengan sedaya kedah sumerep, menawi gesang menika menika dados ujian ingkang ageng sanget saking Allah Swt. Ujian menika saged awujud kesugihan, utawi kekirangan, saged awujud kalenggahan utawi pangkat ing masyarakat. Sanadyan mekaten, Allah Swt. paring pitutur wonten ing Al-Qur’an surat Al-Baqarah ayat 286: لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا *“Allah mboten maringi beban dhateng satunggaling jiwa pundi-pundi, kajawi sakenging kemampuannipun.”* Nanging, ing tengah-tengah ujian menika, menapa ingkang asring gesang wonten ing manah kita? Kadang kala, karahayon menika nyalahi maknaipun. Kadang kala, kanikmatan ingkang dipunparingaken dening Allah Swt., malah ndadosaken kita kendel, ndadosaken kita nglalekaken sinten ingkang maringi. Menika ingkang dipunwastani sombong. Wonten ing kesempatan menika, kula badhe ngajak panjenengan sedaya, kalebet badan kula pribadi, kanggé nela’n fenomena sombong ing masyarakat kita, dhedhasar pandanganipun Al-Allamah Al-Arif Billah, Hadrotus Syaikh Gus Baha’ Abdurrahman Wahid Hafidzahullah. Beliau menika salah satunggaling ulama ingkang paring pencerahan ingkang jero sanget babagan ilmu syariat lan tasawuf. Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah… Miturut pangandikanipun Gus Baha’, sombong menika bentukipun kathah sanget. Nuwun sewu, sanes namung tiyang ingkang sugih lan pangkat inggil kemawon ingkang saget kagungan sipat sombong. Kadang kala, tiyang ingkang alim, tiyang ingkang kula[t], menawi mboten dipunjagi, menika ugi saget kagungan tataran sombong ingkang bahaya. Conto ingkang paling prasaja menika, nalika kita ndelok tiyang sanes ingkang mboten salinaking panjenengan, nanging kita malah nyepelekaken, utawi ngraos paling leres. Menika wis mbetak-mbetakaken bibitipun sombong. Kados ingkang dipun dhawuhaken dening Kanjeng Nabi Muhammad Saw., wonten ing sabdhonipun: عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ". (رواه مسلم) *Saking Sayyidina Abdullah bin Mas’ud radhiyallahu ‘anhu, saking Kanjeng Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam, Panjenenganipun bersabda: “Boten badhe mlebet suwarga tiyang ingkang wonten ing manahipun sakbobot sekecik apa waé saka sifat sombong.”* (HR. Muslim). Astaghfirullahal adzim… sekecik apa waé, menawi wonten sekedhik kemawon wonten ing manah, menika saget ngalang-alangi mlebet suwarga, utawi ngedohaken kita saking rahmat Allah Swt. Mangka, menawi kita nela’n, asring sanget wonten tiyang ingkang nalika diparingi pitutur, malah ngertosaken, ”Aku iki wis ngerti kuwi”, utawi, ”Sampeyan iku durung ngerti jerone bab iki”. Menika salah satunggaling pitenah saking sombong ingkang sampun nyrempak. Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah… Ugi, Gus Baha’ nela’n menawi bentuk sombong menika asring medal saking ngèlmu kitha, sanes saking ngèlmu ingkang dipunlampahaken kanthi ikhlas. Contonipun, nalika tiyang kalih nindakaken pendakwah, utawi ngisi pengaosan. Ing sabdhonipun Kanjeng Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam: "مَنْ سَمَعَ النَّاسَ بِعَمَلِهِ سَمِعَ اللهُ بِهِ أَوْ خَذَلَهُ." (رواه البخاري) *"Sapa wonge sing ngarepake krungu kabar becik saka perbuatane ing donyane, mangko Allah bakal gawale kabar becik ing dunya utawa bakal ngasorake dheweke ana ing akhirat."* (HR. Bukhari). Mangertos, nalika panjenengan nyantosakaken kalih-kalihipun kanthi rumiyin, saking ibadah, saking pangaosan. Boten saking Allah, nanging saking kawigatosanipun tiyang, saking pangkat ingkang lajeng dipunanggep luhur, mangka menika dipunwastani sombong kanti réncangipun kekasih Allah. Punika menika, nalika Gusti Allah paring pitados, paring pangestu, lajeng panjenengan nggatosaken menika, lajeng ngraos, ”Wah, aku pancen wong sing pinter, wong sing diakoni Gusti Allah”. Leres, kita kedah ngaken nikmat, ananging menawi nikmat menika dipunanggep saking kiyahita piyambak, menika ingkang dipunwastani sombong. Kados ingkang dipun dhawuhaken dening Allah Swt. wonten ing Al-Qur’an surat Al-A’raf ayat 179: وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ ۖ لَهُمْ قُلُوبٌ لَّا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَّا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَّا يَسْمَعُونَ بِهَا ۚ أُولَٰئِكَ كَلْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ *“Lan temen-temen (dhawuh) Ingsun wis nitahake akeh jin lan manusa kanggo neraka Jahannam. Dheweke duwe ati, nanging ora bisa nglakoni (kang bener) amarga ora gelem manut, lan dheweke duwe mripat, nanging ora bisa ndelok (kena nuduhake ayat), lan dheweke duwe kuping, nanging ora bisa krungu (kang bener) amarga ora gelem ngrungokake. Dheweke iku kaya wanane kewan, malah luwih sesat. Dheweke iku wong kang leka.”* Gusti Allah badhe nyegah atinis, ingkang ora gelem ngrungokake pitakon, ora gelem ngrungokake dhawuhipun Allah Swt. Ngrungokake menawi panjenengan dados wong sing duwe ngelmu, lajeng panjenengan boten nggadahi rasa isin, lajeng padosaken, menawi panjenengan kesupen, lajeng nglampahaken, lajeng matur sinten sing ngertos, inggih menika nela’nakaken kesibukan kita. Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah… Wujud sombong ingkang paling bahaya menika, menawi sampun nyalib lebet jero manah, nganti ngraos paling bener, paling takwa, lanang paling utama. Nyuwun pangapunten, menawi ingkang sampun kados mekaten, punika ngancam dhiri kita piyambak. Liripun kanthi pituturipun Gus Baha’, tiyang ingkang kados mekaten menika langkung ndherekaken menapa wontenipun kakuwatan dhiri, tinimbang ngandel dhateng Gusti Allah Swt. Kadang kala, tiyang ingkang sombong menika malah mboten nggadahi rasa wedi menawi diparingi hukuman déneng Allah Swt., awit piyambakipun ngraos sampun pantes diparingi ganjaran. Menika langkung mbebayani tinimbang tiyang ingkang terang-terangan nampi dosa. Al-Qur’an ngandharaken dhawuhipun Allah Swt. wonten ing surat Luqman ayat 18: وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ *“Lan aja sira nggawe-nggawe lambemu (nggaya) marang wong liya, lan aja sira ngamuk ana ing bumi kanthi gumedah. Temen-temen Gusti Allah ora tresna marang wong kang gumedah lan akeh anggone gumunggung.”* Menika gegdhangipun Gusti Allah, menawi kita ngertos piyambak, lajeng kita mboten ngertos dhiri. Kados panjenengan mbenten, menawi panjenengan sampun nglampahi ibadah, menawi panjenengan sampun nglampahi kewajibanipun, ananging tetep ngraos kados wekdal awal, kados wekdal nandang maksiat. Punika ingkang leres, menika ingkang dipunandharaken Gus Baha’, menawi dados tiyang ingkang pinter, kedah langkung andhap asor, langkung raos wedhi dhateng Allah Swt. Panggih menika supados kita saged medal saking sifat sombong, menawi kita saged nala’n sifat sombong menika wonten ing dhiri kita. Mangga kula ajak panjenengan sedaya, mugi-mugi kita tansah kalindhingaken saking sifat sombong, saking sifat gumedah, lan saking sipat-sipat ingkang badhe ngedohaken kita saking rahmatipun Allah Swt. Mugi-mugi kita saged nela’n dhiri, migunakaken ngèlmu ingkang dipunparingaken déning Allah Swt., lajeng dinginakaken kangge ibadah lan kamaslahatanipun ummat. Ugi, mugi kula lan panjenengan sedaya saged dados tiyang ingkang langkung andhap asor, langkung raos wedi dhateng Allah Swt., kados ingkang dipun dhawuhaken Kanjeng Nabi Muhammad Saw. ing sabdhonipun: "إِنَّمَا الْحَلْوَى مِنَ الْحَلْوَى." *"Sesungguhnya kelembutan (baik hati) didapat dari kelembutan (baik hati)."* Bilih panjenengan nindakaken kalih-kalihipun kanthi rukun, lan panjenengan nggadahi kekarepan ingkang luhur, Insya Allah kula lan panjenengan saged ngraosaken nikmatipun rahmat Allah Swt. بَارَكَ اللهُ لِيْ وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيْمِ، وَنَفَعَنِيْ وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيْهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيْمِ. أَقُوْلُ قَوْلِيْ هَذَا وَأَسْتَغْفِرُ اللهَ الْعَظِيْمَ لِيْ وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِيْنَ وَالْمُسْلِمَاتِ فَاسْتَغْفِرُوْهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ. *Wa’alaikumussalam Wr. Wb.*